مقايسه كرد ، در حالى اگر نورانيت و روحانيت آدم را با نورانيت آتش مقايسه مىكرد ، تفاوت ميان آن دو را در مىيافت ، و برترى يكى را بر ديگرى تشخيص مىداد » ( 1 ) . پاسخ يك سؤال در اينجا يك سؤال باقى مىماند ، و آن اينكه چگونه شيطان ، با خدا سخن گفت ، مگر وحى بر او نازل مىشده است ؟ پاسخ اين سؤال اين است كه گفتگوى خدا ، هميشه جنبه وحى ندارد ، بلكه وحى عبارت از پيام رسالت و نبوت است ، و هيچ مانعى ندارد كه خداوند با شخص ديگرى نه به عنوان وحى و رسالت ، بلكه از طريق الهام درونى ، يا به وسيله بعضى از فرشتگان سخن بگويد ، خواه اين شخص از صالحان و پاكان باشد ، همانند مريم و مادر موسى يا از ناصالحان باشد مانند شيطان ! - اكنون به تفسير بقيه آيات باز مىگرديم : از آنجا كه امتناع شيطان از سجده كردن ، براى آدم ع يك امتناع ساده و معمولى نبود و نه يك گناه عادى محسوب مىشد ، بلكه يك سركشى و تمرد آميخته به اعتراض و انكار مقام پروردگار بود ، زيرا اينكه مىگويد : من از او بهترم در واقع به اين معنى است كه فرمان تو در مورد سجده بر آدم ، بر خلاف حكمت و عدالت است ، و موجب مقدم داشتن « مرجوح » بر « راجح » ! به اين جهت ، مخالفت او سر از كفر و انكار علم و حكمت خدا در آورد و به همين جهت ، مىبايست تمام مقامها و موقعيتهاى خويش را در درگاه الهى از دست بدهد ، به همين سبب

--> ( 1 ) نور الثقلين جلد 2 ص 9 .